Anlaşmalı boşanma, tarafların evliliği sona erdirme kararında ve bu kararın sonuçlarında uzlaştığı bir boşanma türüdür. Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen bu yöntemde çiftler nafaka, velayet ve mal paylaşımı gibi konuları kendi…
Anlaşmalı boşanma, tarafların evliliği sona erdirme kararında ve bu kararın sonuçlarında uzlaştığı bir boşanma türüdür. Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen bu yöntemde çiftler nafaka, velayet ve mal paylaşımı gibi konuları kendi aralarında görüşüp yazılı bir protokole bağlar. Protokol, boşanma davasının seyrini doğrudan belirleyen bir belgedir ve hakim, duruşmada bu metni esas alarak karar verir. Protokolde yer alan her madde, boşanma sonrasında tarafların birbirine karşı hak ve yükümlülüklerini de belirlemiş olur.
Anlaşmalı boşanma yoluna gidebilmek için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekmektedir. Taraflar ya birlikte dava açar ya da bir tarafın açtığı davayı diğeri kabul eder. Boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu konusunda tam bir uzlaşı aranmaktadır. Taraflardan biri protokolün herhangi bir maddesine itiraz ederse dava anlaşmalı boşanma olarak ilerleyemez ve çekişmeli boşanmaya dönüşebilir.
Hakim, duruşmada tarafları ayrı ayrı dinler ve boşanma iradesinin özgür biçimde oluşup oluşmadığını sorar. Bu aşamada taraflardan protokolü kabul ettiklerini sözlü olarak da teyit etmeleri istenir. Hakimin onayı olmadan protokol tek başına bağlayıcı hale gelmez, dolayısıyla protokol hazırlığı kadar duruşma süreci de önem taşımaktadır. Taraflardan birinin duruşmaya katılmaması veya protokolden farklı beyanda bulunması, davanın anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanmasını engelleyebilir.
Protokol metni genellikle aşağıdaki başlıkları içerir.
Bu başlıkların her biri ayrı bir madde olarak yazılır ve taraflarca imzalanır. Aşağıda bu başlıkların protokolde nasıl somutlaştırıldığı ayrı ayrı ele alınmaktadır.
Nafaka, protokolün en çok üzerinde durulan başlıklarından biridir. Çocuk varsa iştirak nafakası belirlenir ve bu tutar çocuğun eğitim, sağlık ve günlük ihtiyaçlarını karşılamak üzere hesaplanır. Eşlerden biri boşanma sonucunda yoksulluğa düşecekse yoksulluk nafakası talep edilebilir. Protokolde nafakanın miktarı, ödeme günü ve varsa yıllık artış oranı açıkça yazılmalıdır. Belirsiz bırakılan bir nafaka maddesi ileride yeni bir dava konusu olabileceği için taraflar bu kısmı önceden netleştirmeye ihtiyaç duymaktadır.
Nafaka miktarı belirlenirken tarafların gelir durumu, çocuğun yaşı ve eğitim ihtiyaçları göz önünde bulundurulur. Protokolde nafakanın hangi banka hesabına, ayın hangi gününde yatırılacağı da yazılırsa ödeme takibi kolaylaşır ve ileride ödeme yapılmadığına ilişkin uyuşmazlıklar önlenmiş olur.
Ortak çocuk varsa protokolde velayetin hangi ebeveynde kalacağı yazılır. Velayeti almayan ebeveynin çocukla kuracağı kişisel ilişki, hafta içi ve hafta sonu görüşme günleri, yarıyıl ve yaz tatili dönemleri ile bayram ziyaretleri protokole eklenir. Hakim bu maddeleri onaylarken çocuğun menfaatini göz önünde bulundurur ve gerekli gördüğünde tarafları değişikliğe yönlendirebilir. Görüşme saatlerinin ve tatil paylaşımının somut tarihlerle yazılması, ileride ebeveynler arasında çıkabilecek belirsizlikleri azaltmaktadır.
Çocuğun okul dönemi ile tatil dönemindeki görüşme düzeninin ayrı ayrı yazılması da önerilir. Örneğin hafta sonu görüşmelerinin başlangıç ve bitiş saatleri, teslim yerinin neresi olacağı gibi ayrıntılar protokolde netleştirilirse taraflar arasında sonradan çıkabilecek küçük anlaşmazlıklar en baştan önlenmiş olur.
Protokolde evlilik süresince edinilen taşınmazlar, araçlar, banka hesapları ve varsa ortak borçlar tek tek sayılır. Ev eşyalarının kime kalacağı, konutun kimin üzerinde kalacağı veya satılıp bedelinin nasıl paylaşılacağı da bu bölümde yer alır. Taraflardan birinin maddi veya manevi tazminat talebi varsa bu talebin miktarı ve ödeme şekli protokolde ayrı bir madde olarak düzenlenir. Mal paylaşımı kısmı ne kadar açık yazılırsa taraflar arasında sonradan çıkabilecek uyuşmazlık ihtimali o kadar azalmaktadır.
Türkiye’de evlilik süresince edinilen malların paylaşımında kanuni mal rejimi olarak edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanmaktadır. Anlaşmalı boşanmada taraflar bu rejimin sonuçlarını kendi aralarında müzakere ederek protokole yazabilir, ancak protokolde yer almayan bir mal varlığı için ayrı bir dava açma hakkı saklı kalmaktadır.
Protokol hazırlığı genellikle tarafların kendi aralarında yaptığı görüşmelerle başlar. Her iki taraf da nafaka, velayet ve mal paylaşımı konusundaki taleplerini önce kendi içinde netleştirir. Ardından bu talepler karşılıklı olarak müzakere edilir ve üzerinde uzlaşılan maddeler yazılı hale getirilir. Protokol metninin hukuki dille ve uygulanabilir biçimde kaleme alınması, duruşmada hakim tarafından sorgulanabilecek eksik veya çelişkili ifadelerin önüne geçmektedir. Protokol taraflarca imzalandıktan sonra dava dilekçesi ile birlikte dosyaya sunulur ve duruşma gününde hakimin incelemesine açılır.
Bu süreçte tarafların bir avukatla çalışması, protokolün hukuki geçerliliği olan ifadelerle yazılmasını ve maddelerin sonradan yorum farkına yol açmayacak biçimde netleştirilmesini kolaylaştırır. Avukat, protokol taslağını hazırlarken tarafların taleplerini yasal çerçeveye uygun şekilde belgeye aktarır ve duruşma sürecinde müvekkilini temsil eder.
Duruşmada hakim, sunulan protokolü taraflarla birlikte madde madde gözden geçirir. Nafaka ve tazminat tutarlarının makul olup olmadığını, velayet düzenlemesinin çocuğun yararına uygun olup olmadığını değerlendirir. Hakim gerekli görürse protokolde değişiklik yapılmasını isteyebilir, taraflar bu değişikliği kabul ettiğinde dava sonuçlanır. Protokol onaylandıktan sonra kararın kesinleşmesiyle birlikte taraflar arasındaki tüm mali ve velayete ilişkin yükümlülükler bağlayıcı hale gelir.
Taraflardan birinin duruşmada protokolden farklı bir talepte bulunması durumunda hakim, tarafları yeniden görüşmeye yönlendirebilir veya davayı çekişmeli boşanmaya çevirebilir. Bu nedenle protokolün duruşma öncesinde iki tarafça da dikkatle okunmuş ve üzerinde tam mutabakat sağlanmış olması gerekmektedir.
Mahkemece onaylanan protokol kesinleştikten sonra taraflar için bağlayıcıdır. Ancak zaman içinde tarafların veya çocuğun koşulları değişebilir. Nafaka miktarının artırılması veya azaltılması, ya da velayet düzeninin yeniden gözden geçirilmesi ihtiyacı doğduğunda taraflar ayrı bir dava açarak bu değişikliği talep edebilir. Bu nedenle protokol imzalanırken maddelerin gerçekçi ve uzun vadede uygulanabilir olması, sonradan yeni bir dava açma ihtiyacını azaltmaktadır.
Protokolün her maddesi açık ve tek anlama gelecek şekilde yazılmalıdır. Nafaka tutarının hangi tarihte, hangi hesaba ve hangi yöntemle ödeneceği belirtilmelidir. Velayet ve kişisel ilişki maddelerinde tatil dönemleri ile özel günler ayrı ayrı sayılmalıdır. Mal paylaşımı bölümünde her taşınır ve taşınmazın kime kalacağı isim isim yazılmalıdır. Protokolün uzun vadede taraflar arasında yeni bir uyuşmazlığa yol açmaması, bu ayrıntıların baştan eksiksiz düzenlenmesine bağlıdır.
Protokol taslağının imzadan önce her iki tarafça da ayrı ayrı okunması, taraflardan birinin anlamadığı veya kabul etmediği bir maddenin duruşmada ortaya çıkmasını önler. Taraflar arasında henüz görüş birliği oluşmamış bir konu varsa bu konu protokole eklenmeden önce netleştirilmeye ihtiyaç duymaktadır, aksi halde madde sonradan yeniden müzakere edilmek zorunda kalabilir.
İzmir Barosu’na bağlı olarak çalışan Av. Cansu Şirin, boşanma ve aile hukuku alanında nafaka, velayet ve mal paylaşımı davalarına ilişkin hukuki destek sunmaktadır. Anlaşmalı boşanma protokolünün hazırlanması ve duruşma sürecinin takibi konusunda destek arayanlar, bir izmir boşanma avukatı ile görüşerek süreci daha net bir şekilde planlayabilir.
Yorum Yap