Bütçe planlaması tek bir ihalenin değil, yılın tamamının hesabıdır. Yaklaşık maliyet bu hesabın giriş verisini oluşturur. Rakam eksik kurulduğunda yıllık yatırım programındaki ödenek dilimi de eksik çıkar. Herpoz, hesabı besleyen…
Bütçe planlaması tek bir ihalenin değil, yılın tamamının hesabıdır. Yaklaşık maliyet bu hesabın giriş verisini oluşturur. Rakam eksik kurulduğunda yıllık yatırım programındaki ödenek dilimi de eksik çıkar. Herpoz, hesabı besleyen resmi kurum fiyat listelerini aylık güncelleyerek giriş verisini taze tutar.
Sapmanın kaynağı çoğu zaman formül değil, veri tarihidir. Ocak ayında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (ÇŞB) rayiciyle kurulan tahmin, eylül ayında aynı tutarı vermez. İhale dosyasında hangi tarihli listenin kullanıldığı kayıt altına alınır. Kayıt yoksa sapmanın nedeni de bulunamaz.
Doğruluk üç koşula bağlıdır: güncel rayiç, kesinleşmiş metraj ve izlenebilir kaynak. Üçü birlikte sağlandığında tahmin ile gerçekleşen arasındaki fark dar bir bantta kalır. Herpoz veri tabanındaki 50.000+ aranabilir poz, her kalemin kaynağını tek ekranda tutar.
İdare, yatırım programına giren her iş için bedel tahmini yapar. Tahmin yaklaşık maliyet çalışmasından çıkar ve ödenek talebinin dayanağını oluşturur. Mevzuatta belirlenen düzene göre hesap, ihale onayı öncesinde hazırlanır. Tutar düşük kurulduğunda iş yıl içinde ödeneksiz kalır. Yüksek kurulduğunda ise başka bir yatırım kaleminin kaynağı bağlanır. Herpoz, Kamu İhale Kurumu (KİK) mevzuat arşivini ve kurum fiyat listelerini aynı ekranda toplar.
Sapma her kalemde eşit büyümez. Malzeme kalemi piyasa hareketini hızla yansıtır, işçilik kalemi daha yavaş değişir. Taşıma yoğun işlerde nakliye bedeli hesabı tek başına toplamı yukarı çeker. Akaryakıta bağlı makine girdileri ise günlük akaryakıt fiyatları verisiyle birlikte okunur. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) bülteni bu okumanın kaynağını verir.
Yıllık program çalışmasına başlayan ekipler, hangi modülün hangi plana dahil olduğunu görmek için yaklaşık maliyet hesabı araçlarını fiyatlandırma sayfasındaki karşılaştırma tablosunda inceler.
Ölçüm iki tarihli bir karşılaştırmadır. Birinci tarih hesabın kurulduğu gün, ikinci tarih hakedişin düzenlendiği dönemdir. Aradaki fark yüzde olarak kayda geçer ve kalem bazında ayrıştırılır. TÜİK endeksi, farkın ne kadarının genel fiyat hareketinden geldiğini gösterir. Kalan kısım hesap hatasına veya metraj değişikliğine işaret eder.
Ayrıştırma yapılmadığında tartışma toplam rakam üzerinden yürür ve sonuçsuz kalır. Kalem bazlı karşılaştırma, hangi pozun bütçeyi zorladığını isimle ortaya koyar. Aynı döküm, birim fiyat teklif cetvelindeki satırlarla yan yana konur.
Sapmanın kaynağını adlandırmak, ödenek revizyonu talebini kolaylaştırır. Kaynak belirsizse revizyon gerekçesi zayıf kalır. Aşağıdaki tablo, sık görülen beş kaynağı bütçedeki karşılığı ve azaltma yoluyla birlikte verir. Herpoz arşivindeki 32.153 KİK kararı, benzer tartışmaların nasıl sonuçlandığını gösterir.
| Sapma kaynağı | Bütçedeki karşılığı | Azaltma yolu |
| Eski tarihli rayiç kullanımı | Ödenek talebinin düşük çıkması | Aylık güncellenen kurum listesini esas almak |
| Metraj revizyonu | Sözleşme bedelinin program satırını aşması | Metrajı proje onayından sonra kesinleştirmek |
| Taşıma mesafesinin eksik ölçülmesi | Nakliye kaleminde tutar artışı | Ocak ve depo mesafesini belgeye bağlamak |
| Akaryakıt hareketinin izlenmemesi | Makine girdisinde tutar kayması | EPDK bültenini 90 günlük filtreyle okumak |
| Kur tarihinin sabitlenmemesi | Döviz kalemlerinde toplamın bozulması | TCMB kurunu tek tarihe bağlamak |
Veri disiplini, tahmini kişisel tecrübeden kurumsal kayda taşır. Birim fiyat veri yönetimi bu disiplinin merkezinde durur. Kayıtta liste dönemi, kaynak kurum ve poz karşılığı bir arada durur. Elinizdeki uzun cetvel, Herpoz üzerindeki Excel ile Toplu Poz Eşleştirme Aracı sayesinde tek hamlede resmi poz karşılıklarına bağlanır.
Yıllık ödenek, işin fiziki ilerleme takvimine göre dilimlenir. Kışın duran kazı işleri için ilk çeyreğe yüksek dilim yazmak nakit akışını bozar. Devlet Su İşleri (DSİ) ve Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) işlerinde mevsim etkisi belirgindir. Dilim planı, hakediş takvimiyle aynı satırda tutulur.
Yaklaşık maliyet, ödenek talebinin dayanağıdır ve düşük kurulan tahmin işi yıl içinde tıkar. Sapma en çok malzeme, taşıma ve makine kalemlerinde büyür. Tahmin ile gerçekleşen arasındaki fark iki tarihli karşılaştırmayla ölçülür, TÜİK endeksiyle ayrıştırılır.
Dördüncü bulgu kayıt disiplinidir. Liste tarihi, kaynak kurum ve poz karşılığı tek satırda toplandığında revizyon gerekçesi güçlenir. Aynı kayıt düzeni, aşırı düşük savunma süreci başladığında hazır dayanak sunar. Böyle bir düzen, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında yürüyen dosyalarda hazırlık süresini kısaltır.
Yatırım programı hazırlanırken girer. İdare, program satırına yazacağı ödenek tutarını yaklaşık maliyet çalışmasından alır. Proje kesinleşmemişse metraj tahmini geniş tutulur ve ihale öncesinde yeniden hesaplanır. Program satırı ile ihale bedeli arasındaki fark büyürse ödenek revizyonu talep edilir. Kayıtlı hesap dosyası bu talebin gerekçesini hazır tutar.
Genel fiyat hareketini açıklamak için Türkiye İstatistik Kurumu endeksleri kullanılır. Akaryakıta bağlı kalemlerde Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu bülteni dayanak olur. Döviz içeren makine kalemlerinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası kuru gösterilir. Üç kaynağın tarihi hesap dosyasına yazıldığında, farkın hangi bölümünün piyasadan geldiği açık biçimde görülür.
Üç aylık gözden geçirme çoğu yapım işi için uygun bir ritim kurar. Kurum fiyat listeleri aylık güncellendiği için rayiç değişimi bu aralıkta belirginleşir. Fiziki ilerleme takvimini ödenek dilimiyle yan yana koyun. Mevsim nedeniyle duran imalat varsa dilimi sonraki çeyreğe kaydırın ve gerekçeyi dosyaya yazın.
Kullanılabilir. Metraj dayanağı, liste dönemi, kaynak kurum ve poz karşılığı dosyada düzenli durursa savunmanın iskeleti hazır çıkar. Aşırı düşük teklif açıklaması istendiğinde bu kayıtlar doğrudan sunulur. Herpoz üzerinde Kamu İhale Kurulu kararları taranarak benzer gerekçelerin nasıl değerlendirildiği incelenir. Mühendislik ve hukuk ekipleri dosyayı birlikte gözden geçirir.
Yorum Yap