Marka vekili mi marka avukatı mı gerekir: yetki sınırı ve pratik sonuçları

Ayrım kişide değil, işin görüldüğü masada başlar. Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde yürüyen idari işlemler marka vekilinin yetki alanındadır; mahkemede açılan davaları ise avukat takip eder. Bu iki yetki farklı kaynaklardan doğar ve biri diğerinin yerine geçmez. Markasını yeni tescil ettiren bir işletme çoğu zaman yalnızca ilkine, taklitle karşılaşan bir marka sahibi ise sıklıkla ikisine birden ihtiyaç duyar.

Kafa karışıklığının bir nedeni, iki ifadenin aynı düzeyde resmi olmamasıdır. Marka vekilliği, TÜRKPATENT tarafından tutulan sicile kayıtla kazanılan gerçek bir sıfattır ve dışarıdan doğrulanabilir. “Marka avukatı” ise mevzuatta tanımlı bir unvan değil, bir avukatın hangi alanda dosya yürüttüğünü anlatan günlük kullanımdır; Türk hukukunda avukatlık için resmi bir uzmanlık belgesi düzenlenmez. Biri sicile bakılarak, diğeri işin içeriğine bakılarak anlaşılır.

Marka vekilliği yetkisi nereden doğar ve neyi kapsar

Marka vekilliği, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından yapılan sınavı geçip sicile kaydolmakla kazanılır. Sicile kayıt için hukuk fakültesi mezunu olma koşulu aranmaz. Bunun pratik karşılığı şudur: her marka vekili hukukçu değildir, her avukat da kendiliğinden marka vekili sayılmaz. Yetkinin kapsamı Kurum nezdindeki işlemlerle sınırlıdır.

• Marka başvurusunun hazırlanması ve mal ile hizmet listesinin Nice sınıflandırmasına göre düzenlenmesi
• Kurum tarafından gönderilen eksiklik ve bilgi taleplerine cevap verilmesi
• Resmi Marka Bülteni’nde yayımlanan başvurulara itiraz edilmesi ve gelen itiraza karşı görüş sunulması
• Markalar Dairesi kararına karşı Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu’na itiraz edilmesi
• Yenileme, devir, lisans ve unvan değişikliği kayıtlarının Kurum siciline işlenmesi
• Madrid Sistemi üzerinden uluslararası başvurunun Kurum aracılığıyla dosyalanması

Kanun, Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan kişilerin Kurum nezdindeki işlemlerini vekil aracılığıyla yürütmesini zorunlu tutar; yurt dışındaki bir marka sahibi için vekil bir tercih değil, şarttır. Buna karşılık sicil kaydı tek başına mahkemede taraf vekilliği yetkisi vermez. Vekilin yetkisi, Kurum’un dosyayı elinden bıraktığı yerde durur.

Dava tarafında temsil neden avukata bırakılmıştır

Mahkemede dava açmak ve tarafı temsil etmek, Avukatlık Kanunu uyarınca baroya kayıtlı avukatlara ait bir yetkidir. Marka uyuşmazlıkları Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi’nde görülür; Bursa’da bu ihtisas mahkemesi bulunduğu için bölgedeki dosyalar buraya taşınır. YİDK kararının iptali, hükümsüzlük, marka hakkına tecavüzün tespiti ve önlenmesi, haksız rekabet, ihtiyati tedbir ve delil tespiti talepleri bu çerçevede yürür.

Ceza tarafı da aynı kurala tabidir. Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 30. maddesinde marka hakkına tecavüz suçu için bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür; şikayet ve ardından gelen yargılamada taraf vekilliği yine avukat eliyle yürütülür. Marka vekilliği sıfatı bu işlemlerin hiçbiri için tek başına yeterli değildir.

Dosyanın el değiştirdiği eşik nerede

Kritik eşik, Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu kararıdır. Bu karar Kurum’un idari süreçteki son sözüdür; sonrasında uyuşmazlık yargıya taşınır ve dosyayı yürüten yetki de değişir. Mahkeme, idari aşamada nelerin söylendiğine ve hangi delilin sunulduğuna bakar. İtiraz dilekçesinde hiç dile getirilmemiş bir dayanağı dava aşamasında ilk kez kurmak, çoğu zaman dosyayı yeniden inşa etmek anlamına gelir.

İdari aşama, dava ihtimali hiç konuşulmadan yürütüldüğünde sonraki aşamanın hareket alanı daralır. Marka ve patent avukatı ile süreci başından itibaren yürütmek, itiraz gerekçesinin ve delil düzeninin mahkemeye taşındığında da kullanılabilir kalmasını kolaylaştırır. Buradaki kazanç hızdan değil, tutarlılıktan gelir.

Sınır her zaman sabit de değildir. Kullanmama nedeniyle iptal talepleri 2024 yılında yürürlüğe giren düzenlemeyle mahkemeden Türk Patent ve Marka Kurumu’na aktarılmış, böylece daha önce dava yoluyla görülen bir iş türü idari masaya geçmiştir. Kurum’un verdiği iptal kararına karşı yargı yolu açık kaldığı için iki yetki bu noktada da art arda devreye girer.

Yetki ayrımının dosyaya yansıyan pratik sonuçları

Ayrım bir formalite değildir. Başvuru aşamasında verilen kararlar, yıllar sonra açılacak davanın zeminini kurar.

• Mal ve hizmet listesi koruma kapsamını çizer. Dar tutulan bir liste, ileride tecavüz iddiasının dayanacağı alanı da daraltır.
• İtiraz gerekçeleri dosyanın çerçevesini belirler. İdari aşamada ileri sürülen hukuki dayanaklar, sonraki yargılamada tartışmanın sınırını etkiler.
• Kullanım delilleri geriye dönük toplanmaz. İtiraz sahibinden markasını ciddi biçimde kullandığını ispat etmesi istenebilir ve bu arşiv idari aşamada oluşmaya başlar.
• Süreler iki tarafta da işler. Bülten yayımından itibaren itiraz süresi iki aydır; bu sürenin kaçırılması, aynı sonucu daha ağır bir hukuki yolla aramayı gerektirebilir.
• Vekaletname tek bir belge değildir. Kurum nezdindeki işlemler için verilen yetki ile dava vekaletnamesi aynı kapsamı taşımaz.

Hangi işlem hangi yetkiyle yürür

İki yetkinin aynı elde toplanması ne değiştirir

Mia Hukuk & Danışmanlık’ın kurucusu Av. Meryem Ayık iki ayrı sicilde kayıtlıdır: avukat olarak Bursa Barosu’nda, marka vekili olarak Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde. Bu yapıda idari süreç ile dava süreci tek elden yürür; başvuru aşamasındaki sınıf ve benzerlik tercihleri, ileride açılabilecek davanın delil zeminiyle uyumlu biçimde kurulur. Tescil öncesi benzerlik incelemesi ve risk analizi de aynı bütünün parçasıdır.

İki yetkinin ayrı kişilerde bulunması da işleyen bir modeldir. Belirleyici olan unvan dizilimi değil, idari aşamayı yürüten kişinin dava ihtimalini görerek karar vermesi ve dosya el değiştirirken bilgi kaybının önlenmesidir. Marka portföyü küçük ve uyuşmazlık ihtimali düşük bir işletme için Kurum işlemlerinin ayrı yürütülmesi yeterli olabilir; taklit baskısı altındaki veya birden çok sınıfta faaliyet gösteren bir marka sahibi içinse iki tarafın aynı dosya mantığını paylaşması ağırlık kazanır.

Buradaki açıklamalar genel bir çerçeve sunar. Hangi işin hangi yetkiyle yürüyeceği markanın kapsamına, uyuşmazlığın türüne ve dosyanın bulunduğu aşamaya göre değiştiğinden, kendi durumunuzu bir hukukçuya anlatıp değerlendirmek yerinde olur.