Kompresör kapasitesi hesabı, atölyedeki pnömatik matkapların ve diğer havalı aletlerin toplam hava debisi talebini karşılayacak üretim kapasitesini belirleme işidir. Pnömatik matkaplar tetikte kaldığı sürece hattan kesintisiz hava çeker. Bu talep…
Kompresör kapasitesi hesabı, atölyedeki pnömatik matkapların ve diğer havalı aletlerin toplam hava debisi talebini karşılayacak üretim kapasitesini belirleme işidir. Pnömatik matkaplar tetikte kaldığı sürece hattan kesintisiz hava çeker. Bu talep kompresörün ürettiği debiyi aştığında hat basıncı bar düzeyinde düşer, matkap devri azalır ve delme süresi uzar. Hesap, kompresörü ve hat çapını atölyenin gerçek talebine göre boyutlandırır.
Hava debisi arttıkça basınç kaybı da büyür, bu iki büyüklük pnömatik hatta birbirine bağlıdır. Hava debisi, birim zamanda hattan geçen sıkıştırılmış hava hacmini gösterir. Hava, boru cidarına ve geçtiği her kaplin ile pnömatik rekora sürtünerek ilerler. Sürtünme basıncın bir bölümünü harcar ve matkap girişindeki bar değeri kompresör çıkışının altında kalır.
Akış hızlandıkça basınç kaybı doğrusal değil, daha dik biçimde büyür. Bu nedenle kapasite hesabı iki soruyu birlikte yanıtlar. Hat ne kadar hava debisi taşıyacak ve bu havayı pnömatik matkaplara hangi hat basıncıyla teslim edecek. Kompresör doğru debiyi üretse bile hat çapı darsa matkap girişinde gereken bar oluşmaz.
Eşzamanlılık faktörü, atölyedeki pnömatik matkapların aynı anda ne kadarının tetikte olduğunu gösteren orandır. Bütün matkaplar nadiren birlikte çalışır, bu yüzden hava debisi rakamlarını doğrudan toplamak kompresörü gereğinden büyük seçtirir. Faktörü fazla düşük almak ise yoğun vardiyada hat basıncını bar düzeyinde düşürür.
Faktör tahminle değil, ölçümle bulunur. Bir vardiyada pnömatik matkaplar kaç dakika tetikte kalıyorsa, bu süre vardiya süresine bölünür. OS-709R ve OS-315SK modellerinin bulunduğu istasyonlarda süreler tek tek kaydedilir. Ortaya çıkan eşzamanlılık oranı, anlık hava debisi talebinin gerçek değerini verir.
Basınç kaybı hat uzunluğuyla doğru, hat çapıyla ters yönde değişir. Uzun bir hatta ince boru kullanmanın sonucu kompresörü büyüterek düzeltilmez. Hat çapı bir kademe artırıldığında akış hızı düşer ve basınç kaybı belirgin biçimde azalır.
Ana hat, kompresöre en uzak matkap noktasına göre boyutlandırılır. Kompresörün yanındaki istasyonda hat basıncı yeterli görünse de hattın ucundaki OS-2305 veya OS-230303R çalışırken bar düşer. Ring biçiminde kurulan hat havayı iki yönden taşır ve en uzak mesafeyi kısaltır. Kollar ana hattan üstten alınır, böylece yoğuşma suyu matkap gövdesine inmez.
Basınç kaybı, kesitin daraldığı her noktada oluşur. Kaplin gövdesindeki geçiş deliği bağlandığı hava hortumundan darsa hava orada hızlanır ve hat basıncı düşer. Hat çapı doğru seçilse bile dar geçişli tek bir kaplin pnömatik matkabı yetersiz besler, devir düşer.
Kaçak ikinci kayıp kalemidir. Gevşemiş pnömatik rekor dişi ve yıpranmış conta, hiçbir matkap çalışmasa bile kompresörü devrede tutar. Bağlantılar sabun köpüğüyle taranır, kabarcık veren noktalar işaretlenir ve değiştirilir. Kaçak payı kapasite hesabına ayrı kalem olarak yazılır.
Sıra pnömatik matkapların hava debisi talebinden başlar, kompresör çıkışında biter. Önce kompresör seçip sonra hattı kurmak, kapasiteyi yanlış yere harcar. Aşağıdaki tablo her adımda toplanan veriyi ve bu verinin kompresör kapasitesine etkisini gösterir.
| Hesap adımı | Toplanan veri | Kapasiteye etkisi |
| Matkap envanterinin çıkarılması | Model listesi ve matkap başına hava debisi | Toplam talebin üst sınırını belirler |
| Eşzamanlılık ölçümü | Vardiya içi tetik süreleri ve istasyon sayısı | Anlık debi talebini gerçek kullanıma indirir |
| Hat geometrisinin çıkarılması | Ana hat uzunluğu, hat çapı ve kol sayısı | Kompresör çıkışında gereken bar değerini yükseltir |
| Kaplin ve rekor sayımı | Kaplin, pnömatik rekor ve hava hortumu ölçüleri | Matkap girişindeki basınç kaybını büyütür |
| Yedek payın eklenmesi | Yeni istasyon planı ve kaçak payı | Kompresörün sürekli tam yükte çalışmasını önler |
Hava hortumu, hattın en dar ve en esnek bölümüdür, bu yüzden basınç kaybının büyük kısmı burada birikir. Uzun hortumu istasyona kadar uzatmak yerine sabit boruyu matkabın çalıştığı noktaya yaklaştırmak doğru çözümdür. Matkaba bağlanan esnek bölüm mümkün olduğunca kısa tutulur.
Kesit, matkabın istediği hava debisine göre seçilir. OS-8210 A ve OS-8313A gibi pnömatik matkaplar kısa aralıklı tetiklemede bile sürekli debi talebi yaratır. Hava hortumu sarılı bırakıldığında kıvrımlar ek direnç oluşturur ve delme sırasında devir dalgalanır. Hortum boyu uzadıkça kesit bir kademe büyütülür.
Plan, bugünkü matkap sayısına değil, atölyenin büyüme yönüne göre yapılır. Ana hat çapı bir kademe geniş kurulduğunda yeni istasyon eklemek kol çekmekle sınırlı kalır. Kompresör kapasitesi de ölçülen hava debisinin üzerinde bir payla belirlenir.
Ölçüm tekrarı planın sürekliliğini sağlar. Matkap envanteri değiştiğinde toplam hava debisi yeniden hesaplanır, hat basıncı ve kaçak noktaları gözden geçirilir. Havalı matkap modeli seçimi de bu hesapla birlikte yürütülür.
Debi değerleri model sayfalarında belirtilmektedir: https://www.gavteknik.com/havali-matkaplar-c-40
Önce atölyedeki pnömatik matkap envanteri ve matkap başına hava debisi çıkarılır. Ardından vardiya içindeki tetik süreleri ölçülerek eşzamanlılık oranı bulunur. Ana hat uzunluğu, hat çapı, kol sayısı ile kaplin ve pnömatik rekor adedi kaydedilir. Son olarak yeni istasyon planı ve kaçak payı eklenerek talep sayıya dökülür.
Ölçüm istasyon bazında ve kronometreyle yapılır. Her pnömatik matkabın bir vardiyada kaç dakika tetikte kaldığı kaydedilir ve bu süre toplam vardiya süresine bölünür. Çıkan oran matkabın hava debisiyle çarpılır, sonuçlar toplanarak atölyenin anlık talebi bulunur. Tahminle çalışmak kompresörü ya gereksiz büyütür ya da hat basıncını yetersiz bırakır.
Aynı hava debisi dar kesitten geçerken hızlanır, hızlanan hava boru cidarına daha çok sürtünür. Sürtünme arttıkça pnömatik matkabın girişine ulaşan bar değeri düşer. Hat çapı bir kademe büyütüldüğünde akış hızı azalır ve basınç kaybı belirgin biçimde geriler. Uzun hatlarda hat çapı seçimi kompresör gücünden daha belirleyici olur.
Etkiler. Kaplin gövdesindeki geçiş deliği hava hortumunun iç çapından darsa hava o noktada hızlanır ve hat basıncı düşer. Hat doğru kurulmuş olsa bile dar geçişli tek bir kaplin pnömatik matkabı yetersiz besler, devir ve delme hızı geriler. Gevşemiş pnömatik rekor dişleri ise kaçak yaratır ve kompresörü boşta çalıştırır.
Yorum Yap