Bilimsel Yayın ve Eğitmenlik Deneyimi Klinikte Neye Karşılık Gelir

Bir hekimin kitap yazmış veya meslektaşlarına ders vermiş olması, hastanın kendi tedavisinin sonucu hakkında tek başına bir şey söylemez. Söylediği şey daha dar ve daha somuttur: o hekim bilgiyi başkasına anlatılabilir, sınanabilir ve gerekçelendirilebilir hale getirmek zorunda kalmıştır. Akademik üretimin hasta tarafına geçen kısmı burasıdır.

Bu ayrım ortodontide işe yarar, çünkü tedavi aylar sürer ve içinde çok sayıda karar noktası vardır. Hasta hekimin bilgisini doğrudan ölçemez; ama o bilginin nasıl aktarıldığını, gerekçenin kurulup kurulmadığını ve sınırların söylenip söylenmediğini gözleyebilir. Yayın ve eğitmenlik geçmişi, bu gözlemin ne kadar verimli olabileceği hakkında ipucu verir.

Akademik üretim tek bir iş değildir

Ortodontide akademik geçmiş denince birbirinden farklı işler aynı başlık altında anılır. Hasta açısından anlamları da farklıdır.

• Araştırma: özgün veri toplamayı, yöntemi savunmayı ve sonucun sınırını açıkça yazmayı gerektirir.
• Ders kitabı, ders notu ve soru bankası yazarlığı: bir konuyu istisnalarıyla birlikte baştan sona düzenlemeyi ve her ifadeyi sınanabilir hale getirmeyi gerektirir.
• Eğitmenlik ve kongre konuşmacılığı: aynı bilgiyi farklı ön bilgi düzeyindeki dinleyiciye yeniden anlatabilmeyi gerektirir.

Bunlar aynı beceri değildir. Yazma işi bilginin düzenini sıkı tutar, eğitmenlik ise aktarımını. Bir hekimde ikisi bir arada bulunabilir, ancak birinin diğerini kendiliğinden getirdiği söylenemez.

Ders kitabı yazmak kliniğe ne taşır

Bir ortodonti konusunu kitap için yazmak, iki cümleyi birbirinden ayırmayı zorunlu kılar: “genelde şöyle olur” ile “şu durumda olmaz”. Soru bankası yazarlığı bunu bir adım ileri götürür, çünkü yazarın bilginin sınandığı yeri, yani en çok karıştırılan ayrımı bulması gerekir.

Klinikteki karşılığı, tedavi planının seçenekleriyle ve sınırlarıyla birlikte anlatılmasıdır. Şeffaf plak ile sabit teli yalnızca görünürlük üzerinden karşılaştıran bir açıklama ile, hangi diş hareketinin hangi yöntemde daha güç olduğunu söyleyen bir açıklama aynı bilgi değildir. İkincisi konuyu istisnalarıyla birlikte çalışmış olmayı gerektirir.

Uzm. Dt. Çağrı Şibal’ın üretimi bu ikinci tipe örnektir. Ortodonti Çalışma Kitabı, İnfoDus Ortodonti, Ortodonti Ders Notu ve Ortodonti Soru Bankası gibi başlıklarla birlikte yayınlanmış ve yayınlanacak toplam 14 bilimsel kitabı bulunur; bir diş hekimliği klinik bilimler soru bankasında editörlük ve yazarlık yapmıştır. Bu işlerin ortak paydası, hedef okurun hasta değil hekim olması ve bilginin sınanabilir biçimde düzenlenmesini gerektirmesidir.

Meslektaşına ders veren hekim hastaya nasıl anlatır

Uzmanlık sınavına hazırlanan diş hekimlerine ders vermek, dinleyicinin nerede takıldığını görmeyi ve aynı konuyu ikinci, üçüncü bir yoldan anlatmayı gerektirir. İzmir Bayraklı’da çalışan Uzm. Dt. Çağrı Şibal uzun yıllar bu tür ders ve kurslarda görev aldı, bilimsel kongre ve etkinliklerde konuşmacı oldu. Anlatımı dinleyiciye göre yeniden kurma alışkanlığı, muayenehanede hastanın ön bilgisine göre ayarlanmış bir açıklamaya dönüşebilir.

Pratikte izmir de en iyi ortodonti uzmanı arayışı çoğu zaman bir üstünlük sıralaması arayışı değildir; hastanın kendi vakasının neden o şekilde planlandığını anlayabileceği bir anlatım arayışıdır. Ortodonti tedavisi hastanın günlük davranışına bağlı olduğu için, anlaşılır anlatım tedavinin kendisinin de parçasıdır.

En iyi ortodonti uzmanı izmir ifadesiyle arama yapan kişi de aslında bunu arar: kendi durumunu anlatabilen bir hekim. Bu, sıralanabilir bir ölçüt değildir; muayenede görüşülerek anlaşılır.

Şeffaf plak tedavisi bunun açık örneğidir. Plakların günde ortalama 20-22 saat takılı kalması beklenir ve bu süreyi hasta yönetir. Kuralın gerekçesi anlatılmadığında keyfi görünür; plak serisinin dişi kademeli olarak hareket ettirdiği anlatıldığında ise takip edilebilir bir alışkanlığa dönüşür.

Yayın listesi neyi gösterir, neyi göstermez

Akademik üretim bir kapasite göstergesidir, sonuç göstergesi değildir. Sağlık içeriğinde bu ayrım kolayca kaybolur ve iki bilgi birbirinin yerine geçer.

Uzm. Dt. Çağrı Şibal’ın 2012 Diş Hekimliği Uzmanlık Sınavı’ndaki Türkiye birinciliği doğrulanabilir bir sınav sonucudur ve o sınavın ölçtüğü teorik bilgiyi gösterir. Bir sınav derecesi tek başına klinik beceriyi, hasta iletişimini veya belirli bir vakada alınacak sonucu ölçmez. Aynı biçimde, uzmanlık eğitiminin Hacettepe Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ortodonti Anabilim Dalı’nda tamamlanmış olması eğitimin kapsamını anlatır, hastanın kendi vakasına dair bir öngörü vermez.

Tabloyu tersinden okumak daha çok işe yarar. Sağ sütundaki bilgilerin hiçbiri yayın listesinden çıkarılamaz; bunlar ancak muayene, kayıt alınması ve tedavi planının konuşulmasıyla ortaya çıkar.

Yeni yöntem iddiaları karşısında ne değişir

Ortodontide teknik ve ürün iddiaları hızlı dolaşır. Literatürü okuma ve yazma alışkanlığı olan hekimin farkı iddiayı reddetmek değil, iddianın hangi vaka tipinde, hangi ölçütle ve hangi sınırla sınandığını sormaktır. Bu soru sorulduğunda çoğu iddia daha dar, ama daha kullanışlı bir hale gelir.

Dijital iş akışı bunun somut örneğidir. Ağız içi tarama, dijital planlama ve üç boyutlu simülasyon planlamayı görünür kılar; ancak simülasyon bir hedef görüntüsüdür, tedavi kararının kendisi değildir. Hedefin gerçekleşebilir olup olmadığı kemik yapısı, kök konumu, diş eti sağlığı ve hastanın uyumu üzerinden değerlendirilir. Bu değerlendirme tekniğin sınırlarını bilmeyi gerektirir.

Gerekçesi kurulmuş bir tedavi anlatımında ne bulunur

Akademik üretimin klinik karşılığı en somut biçimde ilk muayenede duyulan açıklamada görülür. Gerekçesi kurulmuş bir anlatım şu bilgileri taşır.

1. Tanının neye dayandığı: klinik muayenenin ve radyografik değerlendirmenin hangi bulgusuna.
2. Seçilen yöntemin neden seçildiği ve hangi alternatifin neden geride bırakıldığı.
3. Yöntemin sınırı: hangi hareketin bu yolla daha güç olduğu ve gerekirse hangi ek uygulamanın gündeme geleceği.
4. Sürenin ortalama olduğu ve nelere bağlı olarak değişebileceği.
5. Tedavi bittikten sonraki pekiştirme döneminin plana dahil olduğu.

Bu maddelerin hiçbiri yayın sayısıyla kendiliğinden gelmez. Ancak bir hekim yıllarca aynı bilgiyi meslektaşına anlatmak üzere yazdıysa, gerekçeyi hastaya kurmak da onun için tanıdık bir iştir. Hasta açısından en pratik okuma budur: akademik geçmişi bir sonuç vaadi olarak değil, muayenede duyulacak açıklamanın olası derinliği hakkında bir ipucu olarak değerlendirmek. Tedavi kararı her durumda muayeneden sonra, kişinin kendi klinik ve radyografik bulgularına göre verilir.