Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişimden Katılıma Uzanan Yeni Bir Bakış
TÜBA’nın yayımladığı eser, kültürel mirasta erişilebilirliği ve gerçek katılımı merkeze alan uluslararası örnekler ve bilimsel yaklaşımlar sunuyor.
TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için erişilebilir ve katılıma açık hâle getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları bir araya getiriyor. Kitap, TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar editörlüğünde hazırlandı.
Yayın, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişim koşullarıyla sınırlamıyor. Engelli bireylerin ve kültürel yaşama katılımda güçlük yaşayan grupların deneyimleri, temsilleri ve karar alma süreçleri de çalışmanın merkezinde yer alıyor. Müze yöneticilerinden mimarlara, eğitimcilerden kamu politikaları uzmanlarına kadar geniş bir kesim için başvuru kaynağı niteliği taşıyor.
Farklı Disiplinlerden Ortak Bir Çerçeve
Eser, Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alıyor. Proje, yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler oluşturma kapasitelerini geliştirmeyi hedefliyor. Çalışmada kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, iletişim, dijital beşerî bilimler ve kamu politikaları kapsayıcılık ekseninde bir araya getiriliyor.
Dokunsal Sergilerden Evrensel Tasarıma
Kitapta görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergileri, çok duyulu müze tasarımları, oyun temelli erişilebilirlik uygulamaları ve çocukların kültürel mirasla buluşturulması gibi farklı örnekler inceleniyor. Evrensel tasarımla öğrenme, kapsayıcı yükseköğretim, tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım ve kapsayıcı müze politikaları da ele alınan başlıklar arasında yer alıyor.
Eserin ortaya koyduğu temel fikir, kapsayıcılığın yalnızca binaların fiziksel özellikleriyle ilgili olmadığıdır. Ulaşım sistemleri, kurumların çalışma biçimi, kültürel anlatılar, dijital içerikler ve hangi toplulukların hafızasına yer verildiği de bu kapsamın parçasıdır.
“Erişim Tek Başına Yeterli Değil”
Doç. Dr. Kevser Çınar, önsözünde kültürel mirasa erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak bunun tek başına kapsayıcılık anlamına gelmediğini belirtiyor. Çınar’a göre bir kişinin müzeye girebilmesi, o kişinin kültürel anlatılarda temsil edildiği ya da karar süreçlerinde söz sahibi olduğu anlamına gelmez.
Çınar, yapay zekâ, dijital hikâye anlatıcılığı, sanal ve artırılmış gerçeklik ile çok duyulu arayüzlerin erişimi genişletebileceğini ifade ediyor. Bununla birlikte teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığını vurguluyor. Uygulamaların değeri, nasıl tasarlandıklarına, hangi deneyimleri temsil ettiklerine ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılıp katılmadığına bağlı.
Bilimsel Sorumluluk ve Toplumsal Katılım
TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker, mirasın değerinin herkesin ona erişebilmesi, onu yorumlayabilmesi ve katkıda bulunabilmesiyle güçlendiğini belirtiyor. Kapsayıcılığın yalnızca sosyal adalet meselesi değil, bilimsel ve kurumsal bir sorumluluk olduğunu da ekliyor.
